Drinkwaterbedrijf De Watergroep zal 2 jaar lang drinkwater mogen produceren uit water waar meer resten van een schimmelbestrijder in zitten dan Europa eigenlijk toelaat. Die triazolen worden vooral in de Westhoek in het water aangetroffen. Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (CD&V) geeft de toelating omdat anders een drinkwatertekort dreigt.
1,2,4-triazool is een afbraakproduct van de schimmelbestrijder metconazool (bekend onder de merknaam Caramba). En het zit in het West-Vlaamse drinkwater, vooral in de Westhoek.
Daar mat De Watergroep triazoolwaarden die de Europese voorzorgswaarde van 0,1 microgram per liter (µg/l) overschrijden. Het gaat om 0,49 µg/l in De Blankaart; 0,13 µg/l in Dikkebus; 0,14 µg/l in Zillebeke en 0,2 µg/l in De Gavers.
Maar die waterwinningsgebieden zijn cruciaal voor het West-Vlaamse drinkwater. Daarom vroeg De Watergroep een uitzondering op de Europese norm aan bij minister Brouns.
"Het totale aandeel van de waterproductiecentra met een verhoogde concentratie 1,2,4-triazool is 47 procent voor het gemiddelde en 39 procent op de piekdag in de productieregio West van De Watergroep", zo motiveert De Watergroep die aanvraag.
Als De Watergroep daar geen drinkwater meer zou mogen winnen omdat de norm overschreden is, dreigt er een drinkwatertekort, zegt De Watergroep. "De totale capaciteit van de resterende waterproductiecentra en leveringspunten is onvoldoende hoog om het volledige productievolume te vervangen."
Volgens onze eigen berekeningen zou het gaan om het drinkwater van 636.200 burgers.
Daarom verleende minister van Landbouw Jo Brouns (CD&V) op 20 december de toestemming aan De Watergroep om er toch drinkwater te blijven winnen. Brouns legt de maximumconcentratie op 1 µg/l 1,2,4-triazool per liter drinkwater. Dat is 10 keer hoger dus dan de Europese norm. De uitzondering geldt 2 jaar.
10 keer de EU-norm
"We hebben een gemotiveerde uitzondering toegestaan aan de watermaatschappij, die grondig gezondheidskundig onderbouwd is", zegt minister Brouns. "Er is geen gevaar voor de volksgezondheid. Samen met De Watergroep zullen we ook een monitorings- en actieplan opzetten om de residu's verder terug te dringen."
Het kabinet-Brouns won advies in bij het Departement Zorg. Dat oordeelde dat er "geen aanwijzing" is dat de toegekende afwijking een "gezondheidskundig gevaar" vormt. Het Departement wijst erop dat het VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek) eerder een voorzorgswaarde van 4,5 µg/l berekende. De toegestane afwijking ligt nog steeds meer dan 4 keer lager.
De Europese norm van 0,1 µg per liter is trouwens ook geen echte gezondheidsnorm. Hij is bepaald in het kader van de Europese Drinkwaterrichtlijn. De geest daarvan is dat chemicaliën gewoon niet thuishoren in het drinkwater. Daarom is de norm ook zeer laag. Maar als die grens overschreden wordt, betekent dat niet per se een probleem voor de gezondheid
We passen het voorzorgsprincipe toe: deze norm is strenger dan de referentiewaarde van de WHO en het advies van het Departement Zorg en Gezondheid
Minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V)
Toch noemt Kristine De Schampelhaere van de actiegroep PAN Europe het "des te meer onaanvaardbaar dat de drinkwaternorm voor een relevante metaboliet (een afbraakproduct, red.) van deze stof 10 keer de EU-norm zou worden."
"1,2,4-triazool wordt verondersteld schadelijk te zijn voor de vruchtbaarheid en ongeboren kinderen. Volgens de Europese verordening mag een pesticide en actieve stoffen en residu's enkel toegelaten worden wanneer er geen schadelijke effecten zijn op de menselijke gezondheid. Zeker niet bij die categorie van stoffen die toxisch zijn voor de voortplanting."
Resistente schimmels
Bovendien vormen triazolen nog een ander gevaar voor de volksgezondheid.
"De fungicide waar triazolen een afbraakproduct van zijn, wordt massaal ingezet in de landbouw. Met tonnen tegelijk. Maar wij gebruiken die ook om onze patiënten te behandelen tegen de schimmel Aspergillus fumigatus", zegt Katrien Lagrou (UZ Leuven), die gespecialiseerd is in schimmelinfecties.
Die schimmel komt overal om ons heen voor, maar veroorzaakt ook aspergillose. Die ziekte treft vooral patiënten met een verzwakt immuunsysteem. In 2021 bleek uit onderzoek van VRT NWS dat zo'n 15 procent van de coronapatiënten op intensieve zorgen ook aspergillose ontwikkelde.
Doordat triazolen zo breed gebruikt worden, en dus veel voorkomen in het milieu, kan de schimmel zich echter aanpassen aan de behandeling. "Wij hebben de voorbije 10 jaar een verdubbeling gezien van het aantal patiënten in ons land dat lijdt aan een resistente infectie", aldus Lagrou. "Dat baart me echt zorgen, want het is een infectie met een hoge sterftegraad."
Opnieuw pesticidenresten in Westhoeks water
Brouns hoedt zich ervoor om landbouwers met de vinger te wijzen. Toch lijkt het geen toeval dat het opnieuw drinkwaterbekkens in de Westhoek zijn die het grootste probleem vormen.
Nu al moet de drinkwaterwinning daar soms stilgelegd worden doordat de pesticidengehalten te hoog liggen, vooral 's zomers. En in oktober bleek nog uit onderzoek van VRT NWS dat ook de kleinste soort PFAS, trifluorazijnzuur (of TFA), er massaal opduikt. Ook dat zijn resten van pesticiden.
De Watergroep waarschuwde toen dat al die vervuiling de waterfactuur duurder maakt. "Zorg ervoor dat er zo weinig mogelijk terechtkomt in water dat wij gebruiken voor drinkwater", klonk het toen. "Dat is beter dan dat wij allerlei extra complexe behandelingsmethoden moeten toepassen die niet alleen het water duurder maken, maar ook meer energie kosten."
Triazolen uit het water filteren, is al even duur als TFA weghalen. Daar is immers dezelfde dure filtermethode omgekeerde osmose voor nodig.
Brouns maakt zich niettemin sterk dat deze oplossing de risico's zo veel mogelijk minimaliseert. "Net zoals met TFA is het niet de bedoeling dat er niets gebeurt. De norm die we nu hanteren, ís al een toepassing van het voorzorgsbeginsel, want hij is strenger dan de referentiewaarde van de WHO en het advies van Zorg en Gezondheid."
Toch is het maar de vraag of de versoepeling wel zal volstaan. In september 2024 overschreed al minstens één meting van De Watergroep, in De Blankaart, de nieuwe norm van 1 µg/l , weliswaar in het ruwe water, vóór zuivering.
Duurder drinkwater?
Mieke Schauvliege (fractieleider van Groen in het Vlaams Parlement) is naar eigen zeggen "verontwaardigd". "In plaats van het probleem aan te pakken bij de bron, en ervoor te zorgen dat er geen triazolen in het oppervlaktewater terechtkomen, vraagt de minister de drinkwatermaatschappijen te voorkomen dat er triazolen in het drinkwater zitten."
"Zo'n end-of-pipe-oplossing die de stof uit het water haalt, is duurder dan het probleem bij de bron aanpakken."
Toch is het wel degelijk de bedoeling dat er structurele oplossingen komen, al zal De Watergroep daar mee voor moeten zorgen (en betalen). In de eerste plaats door meer te meten en te rapporteren, en zo de mogelijke bronnen in kaart te brengen. Alleen al de monitoring, die vorig jaar al begonnen is en nog tot 2026 loopt, wordt begroot op 400.000 euro.
Dat moet binnen het half jaar leiden tot een actieplan dat de vervuiling moet terugdringen. Daarnaast wordt er van De Watergroep verwacht dat het de landbouwers in de streek sensibiliseert die nog zulke schimmelbestrijders gebruiken.
